YUNESKO

YUNESKO haqqında

 Birləşmiş Millətlərin Təhsil, Elm və Mədəniyyət üzrə təşkilatı - YUNESKO 1945-ci il, 16 noyabr tarixində təsis edilmişdir. YUNESKO qərargahı Parisdə yerləşən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ixtisaslaşmış bir qurumudur. YUNESKO öz məqsədlərini beş böyük proqram vasitəsilə həyata keçirir:

1)  təhsil

2)  təbiət elmləri

3)  sosial-humanitar elmlər

4)  mədəniyyət

5)  rabitə-məlumat.

 YUNESKO tərəfindən maliyyələşdirilən layihələrə savadlılıq, texniki və müəllim hazırlığı proqramları, beynəlxalq elm proqramları, müstəqil mətbuatın və mətbuat azadlığının təbliği, regional və mədəni tarix layihələri, mədəni müxtəlifliyin təşviqi, dünya ədəbiyyatının tərcümələri, beynəlxalq əməkdaşlıq müqavilələri, dünyadakı mədəni irs ərazilərini və insan hüquqlarını qorumaq daxildir. Ümumdünya İrsi –YUNESKO-nun Dünya İrs Komitəsi tərəfindən təyin olunmuş və yerləşdikləri ölkənin dövlət orqanları tərəfindən qorunması zəmanət edilmiş, bütün dünya üçün əhəmiyyətli bir dəyər daşıdığı qəbul edilən təbii və mədəni abidələrin siyahısıdır. Bu ərazilər bəşəriyyətin kollektiv maraqları üçün vacib sayılır. Bu siyahıya daxil olmaq üçün ərazi coğrafi və tarixi baxımdan xüsusi mədəni əhəmiyyətə malik əlamətdar bir yer olmalıdır.

YUNESKO-Azərbaycan əlaqələri

Azərbaycan Respublikası müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra 3 iyun 1992-ci il tarixində YUNESKO-ya üzv qəbul edilmişdir.1993-cü ilin dekabr ayında Prezident Heydər Əliyevin Fransa Respublikasına rəsmi səfəri çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev YUNESKO-nun baş direktoru Federiko Mayorla görüşmüşdür.

YUNESKO-nun Nizamnaməsinin 7-ci maddəsinə əsasən, üzv-dövlət təhsil, elm və mədəniyyətlə məşğul olan qurumların fəaliyyətini YUNESKO-nun işi ilə əlaqələndirmək üçün ilk növbədə Milli Komissiya yaratmaq yolu ilə müvafiq tədbirlər həyata keçirməlidir. Bu səbəbdən YUNESKO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının yaradılması üçün lazımi addımlar atılmış və Azərbaycan Respublikası Prezidenti H.Əliyevin 21 fevral 1994-cü il Sərəncamına uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyiyanında YUNESKO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyası yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin 15 sentyabr 2005-ci il tarixli 1006 saylı Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi” sözləri “Azərbaycan Respublikasının Prezidenti” sözləri ilə əvəz edilmişdirvə Milli Komissiyanın tərkibi müəyyənləşdirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 mart 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə Milli Komissiyanın tərkibində bir sıra dəyişikliklər edilmişdir (Sərəncam əlavə olunur).Həmçinin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 iyul 2016-cı il tarixli, 2193 saylı Sərəncamı ilə 2005-ci il Sərəncamına növbəti dəyişikliklər edilmişdir. YUNESKO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının sədri xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovdur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 29 sentyabr 2004-cü il Sərəncamına uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikasının YUNESKO yanında Daimi Nümayəndəliyi təsis edilmiş və Eleonora Hüseynova Daimi Nümayəndə təyin olunmuşdur (2004-2014). 23 may 2014-ci il tarixindən Azərbaycan Respublikasının YUNESKO yanında Daimi Nümayəndəsi Anar Kərimovdur.

Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin «Dədə Qorqud kitabı»nın 1300 illik yubileyinin keçirilməsi ilə bağlı 20 aprel 1997-ci il fərmanına əsasən, «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanının 1300 illik yubileyi üzrə Dövlət Komissiyası yaradılmış, 21 fevral 1999-cu il tarixində Kitabi Dədə Qorqud dastanının 1300 illik yubileyi üzrə Dövlət Komissiyasının tədbirlər planı haqqında sərəncam imzalanmışdır. 9 aprel 2000-ci il tarixində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyənin dövlət başçılarının və YUNESKO baş direktoru K.Matsuuranın iştirakı ilə “Kitabi ­Dәdә Qorqud" dastanının 1300 illik yubileyinə həsr olunmuş təntənəli tədbir keçirilmişdir.

İçərişəhərin Müstəsna Ümumbəşəri Dəyəri və YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilməsi

 Qala Divarları ilə əhatə olunmuş  İçərişəhər orijinal küçələri  ilə əzəmətli şəhər planlaşdırmasını və nadir memarlığı özündə əks etdirir. İçərişəhər yerli sakinlərin yaşadığı canlı tarixi məkandır. Onun Bakı üçün xüsusiliyini İçərişəhərin planlaşdırılmasında  aydın görmək olur. Küçələrdə rast gəlinən orta əsrlərə məxsus naxışlar buranı  görən hər kəsə unudabilməyəcəyi zövq verir. İçərişəhər XIX və XX əsrlərdə Bakının dinamik şəhər inkişafından kənarda qaldığı üçün öz memarlığını və şəhər tərtibatını qoruyub saxlamışdır. Bu fenomen müasir şəhərlər üçün nadir hallardandır. Şəhərin daha yuxarıda yerləşən hissələrində  yalnız minarələr, Şirvanşahlar Sarayı və Qız Qalası inşa edilmişdir.

 İçərişəhərin ən qədim abidəsi Bakı şəhərinin rəmzi olan Qız Qalasıdır. Qız qalasının inşasının eramızdan əvvəl VII-VI əsrlərə aid olmasına dair fikirlər də var. Azərbaycanın memarlıq incilərindən biri olan ümumdünya dəyərli digər bir abidə XIV-XV əsrlərə aid İçərişəhərin ən yüksək nöqtəsində yerləşən Şirvanşahlar Sarayıdır.  İçərişəhərin qədim  abidələrinə 1078-ci ildə minarəsi ilə birlikdə tikilmiş Məhəmməd məscidi və Qız qalası yaxınlığında yerləşən IX-X əsrlərə aid olunan məscidi göstərmək olar. Bu orta əsr şəhərinin tarix və memarlıq baxımından  əlamətdar və nadir xüsusiyyətlərə malik olduğunu  nəzərə alaraq, 2000-ci ildə YUNESKO tərəfindən Dünya İrsi Siyahısına daxil olundu və UNESCO tərəfindən tarixi və memarlıq qoruğu olaraq qorunmaqdadır.

 Meyar: İçərişəhər  Zərdüşt, Sasani, Ərəb, Fars, Şirvanilər, Osmanlı və Rus mədəniyyətlərinin təsir etdiyi  tarixi  şəhər quruluşunu və memarlığını təmsil edir.

 "İçərişəhər, Qız Qalası və Şirvanşahlar Saray Kompleksi” 27 noyabr - 2 dekabr 2000-ci il tarixində Avstraliyanın Kerns şəhərində keçirilən YUNESKO-nun Ümumdünya Mədəni İrs Komitəsinin 24-cü sessiyası çərçivəsində Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir. Azərbaycanda baş verən zəlzələ nəticəsində abidələrə zərər dəymiş və bununla bağlı bir sıra problemlərə görə 4 iyul 2003-cü il tarixində Ümumdünya İrs Komitəsinin 27-ci Sessiyasında İçəri Şəhər, Qız Qalası və Şirvanşahlar Saray Kompleksi YUNESKO-nun Təhlükədə olan Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq fərman və sərəncamlarına uyğun olaraq, İçərişəhərə və onun ərazisindəki tarixi-memarlıq abidələrinin qorunub saxlanmasına, mühafizəsinə və inkişafına dövlət qayğısı artırılmış, abidələr kompleksinin xarici təsirlərdən mühafizəsi üzrə uzunmüddətli strategiya çərçivəsində vahid siyasət həyata keçirilmişdir. Görülən təxirəsalınmaz tədbirlər nəticəsində, 22-30 iyun 2009-cu il tarixində İspaniyanın Sevilya şəhərində keçirilən Ümumdünya Mədəni İrs Komitəsinin 33-cü Sessiyası çərçivəsində qəbul edilən qərara əsasən, abidənin YUNESKO-nun Təhlükədə olan Ümumdünya İrs Siyahısından çıxarılaraq əvvəlki statusu bərpa edilmişdir.

18-19 dekabr 2013-cü il tarixində Parisdə YUNESKO-nun Silahlı Münaqişələr Zamanı Mədəni Mülkiyyətin Qorunması üzrə Komitəsinin 8-ci Sessiyası  çərçivəsində Azərbaycanın hər iki mədəni irs nümunəsinə "gücləndirilmiş mühafizə" statusu verilmişdir.